شيوه نامه تأسيس كتابخانه هاي عمومي

توسط بخش غيردولتي و نحوه نظارت بر ارائه خدمات آنها 

هيأت امنا در چهارمين جلسة خود به تاريخ 4/12/1383 ، بنا به پيشنهاد شماره 4701/6 مورخ 16/10/1383 دبيركل و در اجراي ماده«3 » قانون تأسيس و نحوه ادارة كتابخانه هاي عمومي كشور مصوب 17/12/1382 مجلس شوراي اسلامي،دستورالعمل چگونگي تأسيس كتابخانه هاي عمومي توسط ساير اشخاص حقيقي و حقوقي و نحوه نظارت بر ارائه خدمات آنها را به شرح ذيل تصويب نمود:

مقدمه:به منظور فراهم سازي زمينه هاي افزايش منابع و جلب مشاركت اشخاص حقيقي و حقوقي در تأسيس ،ساخت ،تجهيز و توسعه كتابخانه هاي عمومي و همچنين انجام وظايف موضوع ماده« 3 »قانون فوق الذكر ، اين دستورالعمل تصويب شد.

 فصل اول : مفاهيم ، تعاريف و كليات

ماده 1 ـ منظور از مفاهيم برخي واژه­هاي بكار رفته در اين آيين نامه به قرار ذيل است :

            1ـ1ـ دستورالعمل : دستورالعمل چگونگي تأسيس كتابخانه هاي عمومي توسط ساير اشخاص حقيقي و حقوقي و نحوة نظارت بر ارائه خدمات آنها است ؛

            1ـ2ـ دبيرخانه هيأت امنا : دبيرخانه هيأت امناي كتابخانه‌هاي عمومي كشور است ؛

            1ـ3ـ دبيركل : دبيركل هيأت امناي كتابخانه‌هاي عمومي كشور است ؛

            1ـ4ـ دبيرخانه انجمن : دبيرخانه انجمن كتابخانه‌هاي عمومي است ؛

  1ـ5ـ متقاضي : متقاضي تأسيس و اداره كتابخانه عمومي است ، اعم از آنكه شخص حقيقي باشد يا حقوقي ؛

            1-6- مؤسس : شخص حقيقي يا حقوقي واجد شرايطي است كه مجوز تأسيس و اداره كتابخانه عمومي بنام وي صادر شده است ؛

1-7- مدير مسؤول : مدير مسؤول اداره امور كتابخانه عمومي موضوع اين دستورالعمل است ؛

  1ـ8ـ كتابخانه :كتابخانه عمومي مورد بحث اين دستورالعمل است ؛

            1ـ9ـ موافقت نامه : قراردادي است كه پس از توافق طرفين در چارچوب ضوابط و مقررات مربوطه به امضاي دبيركل هيأت امناي كتابخانه‌هاي عمومي كشور و متقاضي ايجاد و تأسيس كتابخانه عمومي مي رسد.

  1ـ10ـ خدمات : خدمات كتابداري و اطلاع رساني ، طبق ضوابط و معيارهاي حاكم بر كتابخانه‌هاي عمومي كشور است .

ماده 2 ـ كتابخانه هاي عمومي متعلق به ساير اشخاص ( غير از نهاد كتابخانه هاي عمومي كشور ) ، كتابخانه‌هايي هستند كه بنا به نياز جامعه، متناسب با ويژگي هاي جمعيتي ،اجتماعي،فرهنگي و حداقل هاي بهره مندي و درخواست كتبي اشخاص حقيقي يا حقوقي واجد شرايط جهت ارائه خدمات به عموم طبقات مردم ، براساس مفاد اين دستورالعمل و قراردادي كه به امضاي دبيركل يا مقامات مجاز از طرف وي و مؤسس رسيده باشد ،مجاز به فعاليت باشند .

ماده 3 _ انواع كتابخانه هاي عمومي موضوع ماده 2 ، نحوه تأسيس و ضوابط و مقررات حاكم بر هر نوع به شرح ذيل و به تناسب موضوع در ساير موارد ذكر خواهد شد .

3-1 _ كتابخانه عمومي مستقل موضوع ماده 3 اين دستورالعمل كتابخانه اي است كه طبق ضوابط و مقررات موضوع اين دستورالعمل و با هزينه مؤسس ، ايجاد ، تجهيز ، راه اندازي و با مسؤوليت كامل مؤسس در كليه امور و حسب مورد با مسؤوليت مشترك مؤسس و مدير مسؤول اداره مي شود.

3-2 _ كتابخانه عمومي مشاركتي ، كتابخانه اي است كه با تأمين مكان مناسب و نيروي انساني واجد شرايط ، توسط ساير اشخاص حقيقي و حقوقي ، با كمك و مساعدت نهاد كتابخانه هاي عمومي كشور در قالب قرارداد مشاركت مدني طبق ضوابط موضوع اين دستورالعمل و توافقنامه مربوطه تاسيس و اداره خواهد شد .

ماده 4 _ نظر به اينكه كتابخانه هاي موصوف عمومي هستند : الف- بايد تابلوي « كتابخانه عمومي » را به صورتي كه مقرر مي شود ،در مكان مناسبي از محل ورود اصلي خود نصب نمايند. ب - تابع ضوابط عمومي حاكم بر كتابخانه هاي عمومي براي ارائه خدمات موضوع بند "1-10" خواهند بود،خصوصاً در مواردي كه اين دستورالعمل و توافقنامه منعقده بين مؤسس و نهاد كتابخانه هاي عمومي در آن موارد ساكت است. ج - از نظر مالكيت بر عرصه ، اعيان يا منافع آنها ، تجهيزات و غيره ، اصل بر مالكيت مؤسس است ، مگر نسبت به آنچه كه از محل كمك هاي نهاد كتابخانه هاي عمومي كشور يا به واسطه آن تأمين شده است يا بشود كه تابع شرايط مربوط به خود است.

تبصره : كتابخانه هاي مجازي تابع ضوابط و مقررات خاصي است كه جداگانه به تصويب هيأت امنا خواهد رسيد.

ماده 5 _ اعطاي مجوز براي تأسيس و فعاليت و بعد از آن اعمال نظارت بر ارائه خدمات كتابخانه هاي عمومي ياد شده نه تنها حق مالكيتي بر اموال و دارائي هاي متعلق به مؤسس آنها براي نهاد كتابخانه هاي عمومي كشور ايجاد نمي كند بلكه التزام و تعهدي هم براي تأمين نيازهاي اين گونه كتابخانه ها اعم از اموال و مواد كتابخانه اي يا نيروي انساني و حقوق و مزاياي مترتب بر آن ، متوجه نهاد كتابخانه هاي عمومي كشور نخواهد كرد . مگر آنچه كه در متن قرارداد مربوطه تصريحاً جزو حقوق يا تعهدات طرفين قلمداد شده باشد .

ماده 6 _ صدور مجوز به معني آن نيست كه دارنده از انجام وظايف قانوني در برابر ساير مراجع و دستگاههاي ذيربط و مقامات ذيصلاح معاف يا از مسؤوليت مبّرا است . بلكه اين اجازه فقط در نفس قضيه نافذ است و تا وقتي داراي اعتبار است كه از ضوابط و مقررات كتابخانه هاي عمومي ، مصوبات هيأت امنا و مواردي كه دبيركل ابلاغ مي كند تبعيت شود.

ماده 7 _ بدون مجوز رسمي موضوع اين دستورالعمل ، هر گونه فعاليتي تحت عنوان كتابخانه هاي عمومي با استفاده صريح از نام كتابخانه هاي عمومي يا بدون آن و نيز هر گونه بهره برداري خارج از ضوابط و مقررات مربوطه و هرنوع استفاده غير مجاز از نام نهاد كتابخانه هاي عمومي به هر شكل و تحت هر عنواني ، غير قانوني تلقي و قابل پيگرد قانوني است .

ماده 8 _ چنانچه دستگاههاي دولتي و ساير اشخاص حقوقي بخش عمومي مجاز به انجام فعاليتهاي موضوع اين دستورالعمل و انعقاد قرارداد و ايجاد تعهد براي دستگاه متبوع خود باشند ، از نظر اجراي ضوابط و مقررات اين دستورالعمل در برابر نهاد كتابخانه هاي عمومي كشور ، در حكم اشخاص حقوقي بخش خصوصي محسوب مي شوند ، ملزم به اجراي مفاد اين دستورالعمل، مصوبات هيأت امنا و قرارداد فيمابين بوده و بايد طبق ضوابط نماينده تام الاختيار خود را به عنوان مدير مسؤول معرفي نمايند.

ماده 9 _ كتابخانه‌هاي عمومي وقفي نيز از نظر مالكيت ، منابع مالي و توليت تابع وقف نامه­اند ولي از نظر نحوه ارائه خدمات تابع قانون تأسيس و نحوه اداره كتابخانه‌هاي عمومي ، آيين نامة اجرايي مربوطه و ضوابط و مقررات مصوب هيأت امناي كتابخانه‌هاي عمومي كشور خواهند بود .

 فصل دوم : مدارك لازم و مراحل صدور مجوز تأسيس كتابخانه عمومي مستقل و مشاركتي

ماده 10 ـ مدارك لازم : الف- ارائه درخواست كتبي شخص حقيقي يا بالاترين مقام اجرايي اشخاص حقوقي متقاضي – با رعايت ضوابط حاكم بر امضاي قراردادها و اسناد تعهدآور و اوراق بهادار - به دبيرخانه هيأت امنا ؛

ب- معرفي مدير مسؤول و نماينده تام الاختيار ( براي اشخاص حقوقي الزامي است ، ولي اشخاص حقيقي واجد شرايط مدير مسؤولي ، مجازند شخصاً عهده دار اين قسمت نيز باشند يا فردي واجد شرايط را معرفي نمايند ) ؛

ج- تكميل پرسشنامه ها و ارئه مدارك مثبته لازم ؛

د- چهار قطعه عكس 4*3 پشت نويسي شده ؛

ﻫ- گواهي عدم سوء پيشينه كيفري مؤسس و مدير مسؤول؛

و- رونوشت برابر اصل گواهي پايان خدمت نظام وظيفه يا معافيت دائم براي مديران مسؤول و اشخاص حقيقي ذكور از مؤسسين ؛

ز- رونوشت برابر اصل از تمام صفحات شناسنامه اشخاص حقيقي مؤسس و مديران مسؤول ؛

تبصره – براي اشخاص حقوقي ارائه مدارك احراز مجوز قانوني تأسيس ، موضوع فعاليت شخص حقوقي و حدود اختيارات مقامات اجرايي ، ضروري است.

ح- تأييد اداره نظارت بر اماكن عمومي ؛

ط- رونوشت برابر اصل از آخرين مدرك تحصيلي مدير مسؤول؛

ي- گواهي تأييد ساختمان و فضاهاي اختصاص يافته به كتابخانه عمومي صادره از واحد هاي ذيربط در نهاد كتابخانه هاي عمومي كشور.

تبصره 1 _ كتابخانه موردنظر بايد از فضاي مناسب و تجهيزات لازم منطبق با يكي از درجه بنديها و تيپهاي تعريف شده توسط هيأت امنا برخوردار باشد و چنانچه در جوار مجموعه اي فرهنگي يا مجتمعي مسكوني قرار دارد ، بايد ورودي آن جداگانه و قابل دسترس عموم باشد . هيچگونه محدوديتي براي مراجعه عمومي وجود نداشته باشد و محل رفت و آمد از ساير قسمتهاي مجتمع مجزا باشد . در غير اين صورت مجوزي صادر نخواهد شد .

تبصره 2 _ تالار مطالعه براي خانمها و آقايان جدا باشد.

ماده 11 ـ مكان پيشنهادي مستنداً به اسناد رسمي مي­بايست در مالكيت متقاضي باشد و يا حداقل در طول دوره تعهدي ،مالكيت منافع آن مكان طبق سند رسمي ، متعلق به متقاضي باشد و حداقل به مدت 5 سال از زمان انعقاد «توافقنامه » ، به كتابخانه عمومي اختصاص يابد .

تبصره _ تغييرات احتمالي در ساختار سازماني و اختيارات قانوني متقاضي نيز هيچگونه تأثيري در چگونگي فعاليت كتابخانه ، حقوق مكتسبه و اختيارات نهاد كتابخانه هاي عمومي در مدت تعريف شده ،نخواهد داشت .

ماده 12 _ ذيل درخواست كتبي ، متقاضي تعهد مي نمايد كه درخواست را با آگاهي كامل از مفاد قانون ،آيين نامه اجرايي و دستورالعمل مربوطه و پذيرش شرايط و ضوابط مندرج در آن ارائه مي نمايد و مستند به تصوير مدارك رسمي منضم به تقاضانامه ، التزام خود به داشتن حداقل 5 سال حق مالكيت يا اجازه قانوني آن براي تخصيص فضا جهت ارائه خدمات كتابداري به عموم طبقات را اعلام مي كند .

تبصره : متقاضي در مراكز استان و شهرستان­ها درخواست خود را از طريق دبيرخانه انجمن ارائه مي­دهد . تا پس از بررسي هاي اوليه و تأييد انجمن به دبيرخانه هيأت امنا ارسال گردد.

ماده 13 _ مدير مسؤول بايد واجد شرايط ذيل باشد:

الف- اعتقاد و التزام عملي به قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران؛

ب- عدم وابستگي به رژيم گذشته و احزاب و گروههاي سياسي ممنوع و محروم از فعاليتهاي اجتماعي و نداشتن سوء پيشينه كيفري؛

ج- سلامت بهداشتي و عدم اعتياد به هرگونه مواد مخدر؛

د- تابعيت جمهوري اسلامي ايران؛

ﻫ- داشتن حداقل 25 سال سن؛

و- داشتن حداقل مدرك تحصيلي لازم كه براي شهرستانهاي مراكز استانها كارشناسي با اولويت رشته كتابداري است و براي ساير نقاط متناسب با شرايط اجتماعي به تشخيص انجمن كتابخانه هاي عمومي مربوط تعيين مي شود.

تبصره 1 : اقليتهاي ديني مصرح در قانون اساسي در صورت داشتن شرايط عمومي اين دستورالعمل و تأييديه رسمي از مراجع مذهبي خود مشمول اين دستورالعمل خواهند بود.

تبصره 2 : شروط بندهاي "ب "و" ج " براي كليه كاركنان كتابخانه هاي عمومي موصوف از شروط ضمن عقد محسوب و عدم تحقق و استمرار آنها در مرحله اول موجب تعليق و در صورت عدم رفع مانع موجب بطلان جواز صادره خواهد بود.

تبصره 3 : در صورت بروز شرايطي كه مدير مسؤول براي مدتي بيش از يكماه قادر به انجام مسؤوليت خود نباشد و نيز شرايط اضطراري ( با اطلاع قبلي به مرجع صدور مجوز ) و تا تعيين مدير مسؤول ، مؤسس مي تواند براي مدت دو ماه مستقيماً مسؤوليت اداره كتابخانه را عهده دار شود.

ماده 14 ـ بازديد كارشناسان منتخب دبيرخانه هيأت امنا با هماهنگي مديريت امور كتابخانه هاي عمومي استان مربوطه از محل كتابخانه پيشنهادي و تجهيزات كتابخانه اي آن ( در صورت تجهيز نبودن تعهد به تجهيز و داشتن توانايي تجهيز شرط است ) ، پس از بررسي درخواست، اسناد و مدارك ضميمه آن و قابليت ها و توانايي هاي متقاضي ، مدير مسؤول پيشنهادي و شرايط كتابخانه موردنظر حداكثر ظرف 20 روز از تاريخ دريافت مدارك قابل انجام خواهد بود.در هر صورت بايد ظرف30 روز از تاريخ درخواست به شرط كامل بودن مدارك ، قبول يا رد تقاضا رسماً به متقاضي اعلام شود.

تبصره : كارشناسان موصوف در صورت تأييد اوليه امكانات و شرايط كتابخانه ، فرم­هاي مربوطه را تكميل و به انضمام گزارش جامع بازديد ، به دبيرخانه هيأت امنا « دبيركميسيون صدور مجوز » تحويل مي­نمايند .

ماده 15 ـ گزارش موضوع مواد 7 و 8 حداكثر ظرف يك هفته توسط« كميسيون صدور مجوز فعاليت و نظارت بر ارائه خدمات كتابخانه‌هاي عمومي »، مستقر در دبيرخانه هيأت امنا بررسي و مورد تصميم گيري قرار مي­گيرد .

تبصره: اعضاي كميسيون صدور مجوز عبارتند از :

الف - معاون امور كتابخانه ها و انجمن ها ( رئيس كميسيون )؛

ب - معاون برنامه ريزي ، نظارت و سنجش (نايب رئيس كميسيون ) در غير اين صورت مدير برنامه ريزي؛

ج - مدير امور كتابخانه‌ها ( دبير كميسيون )؛

د - مدير تجهيز منابع مالي و فيزيكي؛

ﻫ - يك نفر كارشناس خبره به انتخاب دبيركل.

ماده 16 ـ نتيجه بررسي كميسيون طي صورتجلسه اي كه حاوي دلايل رد و يا قبول است ، به انضمام فرم مربوطه توسط دبير كميسيون جهت اظهارنظر يا اتخاذ تصميم نهايي براي دبيركل ارسال مي­گردد .

ماده 17 ـ در صورت واجد شرايط بودن متقاضي جهت ايجاد و تأسيس كتابخانه ،با تعيين درجه كتابخانه موردنظر و تأييد دبيركل ، نتيجه توسط رئيس كميسيون  به متقاضي جهت امضا و مهر توافقنامه و پيگيري مراحل بعدي تا صدور مجوز تأسيس و فعاليت اعلام خواهد شد.

ماده 18 _ كاركنان و كتابداران چنين كتابخانه هايي نيز بايد داراي صلاحيت علمي ، عملي و اخلاقي لازم باشند و موظف هستند ، در دوره هايي كه از سوي دبيرخانه هيات امنا تشكيل مي شود ، شركت كنند.

ماده 19 _ مدير مسؤول كتابخانه موظف است هر دو ماه يك بار گزارشي از فعاليتهاي كتابخانه و تحولات آن را به انجمن كتابخانه هاي عمومي ذيربط و دبيرخانه نهاد ارائه نمايد.و علاوه بر آن ضمن رعايت كامل ضوابط و انجام تعهدات ، همكاري لازم براي تهيه گزارش توسط كارشناسان اعزامي نهاد را به عمل آورد.

فصل سوم : شرايط فسخ توافقنامه و بطلان مجوزهاي صادره

ماده 20 _ در صورت مشاهده هرگونه تخلف توسط كارشناسان دبيرخانه هاي استان يا هيأت امنا و يا دريافت شكايت و گزارش از اشخاص حقيقي و حقوقي و مقرون به صحت دانستن آن از طرف دبيركل ، مراتب جهت پاسخگويي به مدير مسؤول ابلاغ مي شود و ايشان مكلف به پاسخگويي است و چنانچه ظرف 15 روز از تاريخ ابلاغ نامه دبيركل و يا نمايندگان استاني ايشان ، پاسخ مستدل و جامع و مانع از كتابخانه مربوط دريافت نشود ، اين امر به منزله قبول تخلفات تلقي و مبناي تصميم گيري واقع خواهد شد.

ماده 21 _ همچنين چنانچه فعاليت كتابخانه مطابق با شرايط مقرر در اين دستورالعمل و توافقنامه فيمابين نباشد و گزارش بازديدهاي نظارتي و ارزيابي كارشناسان دبيرخانه انجمن و يا دبيرخانه هيأت امنا مبتني بر عدم رعايت تعهدات از سوي مؤسس و مدير مسؤول باشد ، سهميه كتاب، نشريه و هرگونه امتياز ناشي از مجوز صادره قطع مي­گردد . مؤسس و مدير مسؤول موظف هستند پس از ابلاغ اولين اخطار كتبي ظرف مدت 10 روزنسبت به رفع نقص و نارسايي هايي كه به آنها ابلاغ شده است اقدام كنند.در صورت اقدام نكردن و استمرار روند مورد ايراد ، اخطار دوم ظرف 48 ساعت پس از انقضاي 10 روز مذكور ابلاغ مي شود .اگر اين بار نيز حداكثر ظرف 10 روز ديگر ،از اعمال نظرات اعلام شده امتناع نمايند دبيرخانه هيأت امنا مي تواند از حق فسخ خود استفاده نموده و ضمن ابلاغ آن به مدير مسؤول و قطع تمام امتيازات اعطايي ،به دستگاههاي ذيربط نيز مراتب امر را اعلام و خواهان اعمال ضوابط قانوني شود.

ماده 22 _ پس از طي مراحل ياد شده و با احراز هرگونه تخلف و ابلاغ ممنوعيت فعاليت توسط دبيركل ، مدير مسؤول و نيز دارنده مجوز فعاليت مكلف به تعليق فعاليتهاي مجموعه داير شده تحت پوشش مجوز مزبور ، خواهند بود.

تبصره-در صورت اعتراض به تشخيص دبيركل ظرف مدت 10 روز از تاريخ ابلاغ ممنوعيت فعاليت ، مدير مسؤول و دارنده مجوز بايد دفاعيه مستند به دلايل و مدارك خود را به دبيرخانه هيأت امنا تحويل و رسيد دريافت نمايند .

ماده 23 _ كميسيون مربوطه در دبيرخانه هيأت امنا مكلف به رسيدگي خارج از نوبت به موضوع اعتراض مي باشد. رأي صادره قطعي تلقي مي شود و براي نهاد كتابخانه هاي عمومي و دارنده مجوز و عوامل وي لازم الاجرا است . اين موضوع و اين كه طرفين آن را به عنوان شرط ضمن عقد لازم و عقد خارج لازم قبول كرده و خود را ملتزم به موازين آن مي دانند بايد در متن تمام توافقنامه هاي مربوطه درج شود.

ماده 24 ـ ابلاغ فسخ توافقنامه موجب بطلان مجوزهاي صادره و استرداد مواد و منابع ارسالي از دبيرخانه هيأت امنا يا ساير اركان نهاد كتابخانه هاي عمومي و جبران خسارت ناشي از سرمايه گذاري و خدمات ارائه شده از سوي اين نهاد توسط مؤسس مي­باشد .

تبصره:1 : برآورد ميزان خسارت طبق نظر هيأتي مركب از اعضاي كميسيون صدور مجوز ، يك نفر كارشناس واحد حقوقي دبيرخانه هيأت امنا و نماينده امور مالي خواهد بود.

تبصره 2 : جلسات اين هيأت با حضور حداقل پنج عضو ، رسمي مي شود و تصميمات اعضاي حاضر با رأي موافق نصف بعلاوه يك اعضاي حاضر در جلسه معتبر و نافذ است.

فصل چهارم : وضعيت كتابخانه‌هاي عمومي بخش خصوصي ( داراي مجوز رسمي ) و نيز كتابخانه هاي معروف به«كتابخانه هاي تفاهم نامه اي» قبل ازتصويب اين «دستورالعمل »

ماده 25 ـ كتابخانه‌هاي عمومي بخش خصوصي ( داراي مجوز رسمي ) و نيز كتابخانه هاي معروف به كتابخانة توافقنامه اي يا تفاهم نامه اي يا مشاركتي قبلي كه با ضوابط اين آيين نامه همخواني ندارند ، حداكثر ظرف مدت 3 ماه از تاريخ ابلاغ اين دستورالعمل موظفند وضعيت و شرايط خود را بامفاد آن تطبيق دهند در غير اين صورت ،توافق نامه و مشاركت فيمابين خاتمه يافته محسوب و فاقد اعتبار قلمداد مي شود.

تبصره-چنانچه كتابخانه هاي موصوف به هر دليل منطبق با ضوابط دستورالعمل حاضر عمل ننمايند ، يا اساساً مجوز لازم را نداشته باشند ، با آنان طبق شرايط مقرر در اين آيين نامه عمل مي شود و دارندگان مجوز يا مالكين آنها هم مكلفند در تاريخ انقضا مهلت مذكور در موارد پيشين، فعاليت خود را متوقف و طبق مفاد ماده 25 عمل نمايند در غير اين صورت دبيرخانه هيأت امنا و مديران امور كتابخانه ها و رئيس دبيرخانه انجمن هاي مربوطه موظف به اقدام قانوني براي جلوگيري از فعاليت خلاف ضابطه و مقررات حاكم بر كتابخانه هاي عمومي و احقاق حقوق اين نهاد هستند.